โรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่เกิดขึ้นเมื่อเลือดไม่สามารถไปเลี้ยงสมองได้ตามปกติ ทำให้เซลล์สมองขาดออกซิเจนและเริ่มเสียหายอย่างรวดเร็ว

ในประเทศไทย หลายคนคุ้นเคยกับคำว่า “อัมพฤกษ์ อัมพาต” แต่จริง ๆ แล้วโรคหลอดเลือดสมองไม่ได้หมายถึงเพียงอาการแขนขาอ่อนแรงเท่านั้น เพราะสามารถทำให้เกิดความผิดปกติด้านการพูด การมองเห็น การทรงตัว ความจำ หรือระดับความรู้สึกตัวได้ด้วย

โรคหลอดเลือดสมองมี 2 ชนิด

1. หลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน (Ischemic Stroke)
เกิดจากลิ่มเลือดหรือคราบไขมันไปอุดตันหลอดเลือด ทำให้เลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด

2. หลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic Stroke)
เกิดจากหลอดเลือดในสมองแตก ทำให้มีเลือดออกภายในสมองหรือบริเวณรอบ ๆ สมอง และอาจทำให้ความดันในสมองเพิ่มขึ้น

ทั้งสองชนิดเป็น ภาวะฉุกเฉิน และจำเป็นต้องได้รับการประเมินจากแพทย์อย่างรวดเร็ว

⚠️ อาการของโรคหลอดเลือดสมอง

อาการอาจเกิดขึ้น ทันทีทันใด หรือบางครั้งค่อย ๆ เกิดขึ้นภายในเวลาไม่นาน อาการที่ควรระวัง ได้แก่

แขนหรือขาอ่อนแรง หรือชาครึ่งซีก โดยเฉพาะถ้าเกิดขึ้นทันที
ใบหน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว ยิ้มแล้วมุมปากไม่เท่ากัน
พูดไม่ชัด พูดไม่ได้ พูดไม่รู้เรื่อง หรือฟังคำพูดของผู้อื่นไม่เข้าใจ
มองเห็นผิดปกติ เช่น ตามัว เห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็นบางส่วน
เดินเซ ทรงตัวผิดปกติ เวียนศีรษะอย่างชัดเจน
สูญเสียการประสานงานของแขนหรือขา
ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน โดยเฉพาะปวดแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
สับสน ซึมลง หรือหมดสติ

ข้อสำคัญ: แม้อาการจะดีขึ้นหรือหายไปเอง ก็ไม่ควรนิ่งนอนใจ เพราะอาจเป็น ภาวะหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว TIA (Transient Ischemic Attack) ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดสมองที่อาจเกิดตามมาได้

🚨 จำง่าย ๆ ด้วย BEFAST

หากพบว่าตนเองหรือคนใกล้ตัวมีอาการผิดปกติ ให้คิดถึง BEFAST และรีบไปโรงพยาบาลทันที

B — Balance | การทรงตัว

มีอาการเดินเซ ทรงตัวไม่ได้ เวียนศีรษะอย่างผิดปกติ หรือประสานงานของร่างกายผิดปกติ

E — Eyes | การมองเห็น

มองเห็นผิดปกติ ตามัว เห็นภาพซ้อน หรือสูญเสียการมองเห็นบางส่วน

F — Face | ใบหน้า

ให้ผู้ป่วยลอง ยิ้ม
หากพบว่าปากเบี้ยว ใบหน้าครึ่งหนึ่งตก หรือยิ้มแล้วสองข้างไม่เท่ากัน ให้สงสัย Stroke

A — Arm | แขน

ให้ผู้ป่วย ยกแขนสองข้างพร้อมกัน
หากแขนข้างหนึ่งอ่อนแรง ชา หรือยกไม่ขึ้น/ตกลง ให้สงสัย Stroke

S — Speech | การพูด

ให้ผู้ป่วยพูดประโยคง่าย ๆ
หากพูดไม่ชัด พูดไม่ออก พูดไม่รู้เรื่อง หรือไม่เข้าใจคำพูด ให้รีบพบแพทย์

T — Time | เวลา

เวลาเป็นสิ่งสำคัญที่สุด

หากพบอาการเหล่านี้ อย่ารอดูอาการเอง
ให้รีบไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือจากระบบการแพทย์ฉุกเฉิน

จำไว้ว่า: Stroke = Time is Brain
ยิ่งรักษาเร็ว ยิ่งมีโอกาสลดความพิการและช่วยรักษาเนื้อสมองที่ยังไม่เสียหาย

หากเป็นไปได้ ควรจดจำหรือบันทึก “เวลาที่ผู้ป่วยเริ่มมีอาการ หรือเวลาที่พบว่าผู้ป่วยยังปกติครั้งสุดท้าย” (Last Known Well) เพื่อแจ้งทีมแพทย์ เพราะข้อมูลนี้มีความสำคัญต่อการวางแผนรักษา

🩺 ใครมีความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง

โรคหลอดเลือดสมองสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นเมื่อมีปัจจัยต่าง ๆ เช่น

อายุที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะผู้สูงอายุ
ความดันโลหิตสูง
เบาหวาน
ไขมันในเลือดสูง
โรคหัวใจ โดยเฉพาะภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ เช่น Atrial fibrillation (AF)
เคยมีโรคหลอดเลือดสมองหรือ TIA มาก่อน
สูบบุหรี่
ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป
น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
ขาดการออกกำลังกาย
รับประทานอาหารที่มีเค็ม หวาน หรือไขมันอิ่มตัวสูงเป็นประจำ
มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับในบางราย

❤️ เราสามารถป้องกัน Stroke ได้อย่างไร

แม้เราไม่สามารถป้องกันโรคหลอดเลือดสมองได้ 100% แต่การดูแลสุขภาพอย่างสม่ำเสมอสามารถ ลดความเสี่ยงได้อย่างมาก

1. ควบคุมโรคประจำตัว

หากมีความดันโลหิตสูง เบาหวาน หรือไขมันในเลือดสูง ควรรับประทานยาตามแพทย์สั่งและติดตามผลอย่างสม่ำเสมอ

2. ออกกำลังกายเป็นประจำ

พยายามมีกิจกรรมทางกายอย่างสม่ำเสมอ เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน หรือออกกำลังกายที่เหมาะสมกับสภาพร่างกาย

3. รับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ

เน้นผัก ผลไม้ ธัญพืช และอาหารที่มีประโยชน์ ลดอาหารเค็ม อาหารหวาน อาหารทอด และไขมันอิ่มตัว

4. งดสูบบุหรี่

การสูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดและ Stroke อย่างชัดเจน การหยุดสูบจึงเป็นหนึ่งในสิ่งสำคัญที่สามารถทำได้เพื่อดูแลสุขภาพสมองและหัวใจ

5. ควบคุมน้ำหนัก

รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม และหลีกเลี่ยงภาวะอ้วนลงพุง

6. ตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ

การตรวจสุขภาพประจำปีช่วยให้สามารถค้นหาและควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น ความดันโลหิต ระดับน้ำตาล ไขมันในเลือด และโรคหัวใจ ได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น